Esej – swobodna wypowiedź pisemna o charakterze informacyjno-refleksyjnym, w której piszący rozwija temat i wyjaśnia go przedstawiając swoje poglądy i opinie.

• subiektywne poglądy autora:
  • opinię
  • komentarz
  • interpretację
  • rozważania
  • odczucia
• argumenty popierające te poglądy.

List prywatny formalny (lub jego współczesna forma – e-mail formalny) – uprzejma, grzeczna i oficjalna forma korespondencji, pisana do osoby znanej nadawcy, ale wymagającej zachowania formy formalnej.

Co musi zawierać LIST (E-MAIL) PRYWATNY FORMALNY?

• „Szanowny Panie”,
• „Szanowna Pani”,
• „Szanowni Państwo”.

• „Piszę do Pana/Pani w sprawie…”,
• „Chciałbym/chciałabym zapytać o…”.

• „Z góry dziękuję za pomoc”,
• „Proszę o odpowiedź w dogodnym terminie”.

• „Z poważaniem”,
• „Z wyrazami szacunku”.

• przyjaciela,
• kolegi / koleżanki,
• członka rodziny,
• znajomego.

Co musi zawierać LIST (E-MAIL) PRYWATNY NIEFORMALNY?

• Cześć Kasiu!
• Hej Piotr!
• Droga Mamo,

• „Piszę, bo chciałem Ci opowiedzieć…"
• „Dawno do Ciebie nie pisałem…"

• Opisujesz swoją sprawę, informację, historię, zadajesz pytania, opisujesz emocje.
• Odnosisz się do wszystkich elementów zadania.

• „Daj znać, co u Ciebie.”
• „Czekam na wiadomość!”

• Pozdrawiam, Ściskam, Buziaki, Do zobaczenia!

List motywacyjny – pismo, w którym kandydat uzasadnia, dlaczego ubiega się o dane stanowisko lub miejsce (np. w pracy, szkole, na stażu). Celem listu jest pokazanie motywacji, umiejętności i predyspozycji, które sprawiają, że jesteś odpowiednią osobą.

Co powinien zawierać LIST MOTYWACYJNY?

1. Miejscowość i data w prawym górnym rogu (np. Kraków, 1 grudnia 2025 r., jeśli list jest wysyłany w formie tradycyjnej, a nie np. pocztą elektroniczną);

2. Dane kandydata (nadawcy)

• Imię i nazwisko
• Adres
• Telefon
• E-mail

3. Dane adresata (instytucji, firmy)

• Nazwa firmy/instytucji
• Imię i nazwisko osoby (jeśli znana)
• Stanowisko
• Adres

4. Zwrot grzecznościowy (np. Szanowni Państwo / Szanowny Panie Dyrektorze)

5.1. Wstęp

• Zaadresuj list (spersonalizuj go), wpisując nazwę pracodawcy. Pamiętaj, żeby ten element zmieniać za każdym razem!
• Podaj swoje dane osobowe (imię i nazwisko, dane kontaktowe: mail i telefon).
• Napisz, na jakie stanowisko aplikujesz i dlaczego chcesz pracować akurat dla danego pracodawcy. Możesz krótko napisać, gdzie znalazłeś ogłoszenie o pracę. Jeśli firmę ktoś Ci polecił, również warto o tym napisać, powołać się na konkretną osobę.

5.2. Rozwinięcie

Najkrócej mówiąc, w tym miejscu napisz powody, dlaczego jesteś idealnym kandydatem na dane stanowisko. Wskaż korzyści, jakie osiągnie firma, zatrudniając właśnie Ciebie!

• Opisz swoje najmocniejsze strony i doświadczenia zawodowe, 2–3 największe sukcesy, podkreślając zwłaszcza to, co spójne jest z wymaganiami i oczekiwaniami pracodawcy wypisanymi w ogłoszeniu o pracę. Wykaż postawę proaktywną – możesz nawiązać do wartości korporacyjnych, jakimi kieruje się dana firma (często można je znaleźć na stronie pracodawcy). To jednocześnie pokaże, że robiłeś rozeznanie o firmie, że Twoja aplikacja do niej jest świadoma (np. tak jak dla Państwa firmy dla mnie również jedną z ważniejszych wartości w pracy jest współpraca i zaufanie…).
• Jeśli jakiegoś kryterium nie spełniasz, napisz jaki masz pomysł na uzupełnienie luki (np. nie znam biegle programu PowerPoint, ale jestem już w trakcie kursu online, który mam nadzieję w krótkim czasie poprawi moje umiejętności w tym obszarze).
• Opisując swoje cechy i umiejętności, powołuj się na fakty, konkrety, korzyści dla firmy (np. jestem kreatywna – w poprzedniej firmie wymyśliłam i poprowadziłam cykliczne konkursy dla dzieci pracowników, co pozytywnie wpłynęło na firmowy employer branding lub szybko się uczę – opanowałam komunikatywnie język hiszpański w trakcie półrocznego pobytu w tym kraju itp.).

5.3. Zakończenie

• Wymień dodatkowe informacje, które chcesz przekazać, np. wymiar etatu, praca zdalna itp.
• Napisz, że z przyjemnością przedstawisz dokładniej swoją osobę podczas spotkania rekrutacyjnego.
• Dodaj pozdrowienia i podpis.
• Dodaj klauzulę informacyjną (np. w stopce).

• składania wniosku,
• prośby o dokument,
• reklamacji,
• odwołania,
• zgłoszenia problemu,
• uzyskania informacji.

Co musi zawierać LIST URZĘDOWY?

• Imię i nazwisko
• Adres
• Telefon / e-mail (opcjonalnie)

• Instytucja / urząd
• Stanowisko osoby (jeśli znasz)
• Adres

• Szanowny Panie,
• Szanowna Pani,
• Szanowni Państwo.

• „Zwracam się z prośbą o wydanie…”
• „Wnoszę o ponowne rozpatrzenie…”
• „Chciałbym uzyskać informację dotyczącą…”

• wyjaśnienie sytuacji,
• podanie argumentów, faktów, numerów dokumentów (jeśli potrzebne).

Ton nadal formalny, bez emocji.

• „Uprzejmie proszę o pozytywne rozpatrzenie mojego wniosku.”
• „Z góry dziękuję za pomoc.”

• Z poważaniem,
• Z wyrazami szacunku.

Ogłoszenie – pismo użytkowe o charakterze informacyjnym. Może dotyczyć np. sprzedaży, zamiany lub wynajęcia czegoś (samochodu, mieszkania itp.), wolnego miejsca pracy, zgubienia lub znalezienia czegoś. Ogłoszenia najczęściej umieszczane są w prasie, na tablicach i słupach ogłoszeniowych lub na przystankach komunikacji miejskiej. Ogłoszenie powinno być zwięzłe.

• kto ogłasza (osoba prywatna, instytucja);
• w jakim celu to robi (sprzedaje, kupuje, zamienia, wynajmuje, poszukuje itp.);
• co jest przedmiotem ogłoszenia (praca, samochód, mieszkanie, kot);
• w jaki sposób można skontaktować się z ogłaszającym (numer telefonu, adres).

Opis – to dokładne ukazanie kogoś lub czegoś na podstawie obserwacji. Składa się z trzech części: wstępu, rozwinięcia i zakończenia.

• być zgodny z rzeczywistością (realistyczny) i obiektywny;
• informować o cechach i właściwościach opisywanego obiektu w określonej kolejności (np. od ogółu do szczegółu, od strony prawej do lewej, od góry do dołu itp.).

• Wstęp: nazwa miejsca (np. sala lekcyjna), jego usytuowanie (np. na pierwszym piętrze), powód, dla którego jest opisywane (np. jest to sala, w której mam lekcje polskiego);
• Rozwinięcie: szczegółowy opis głównych elementów miejsca z zachowaniem określonej kolejności, np. od prawej do lewej, od góry do dołu itp. (np. stolik nauczyciela znajduje się z przodu sali; na środku stoją stoliki uczniów; z tyłu sali są półki z książkami, naprzeciwko okna stoi komputer);
• Zakończenie: ogólne wrażenia piszącego na temat opisywanego miejsca (np. ładna jasna sala, w której przyjemnie mieć lekcje).

Opis – to dokładne ukazanie kogoś lub czegoś na podstawie obserwacji. Składa się z trzech części: wstępu, rozwinięcia i zakończenia.

• być zgodny z rzeczywistością (realistyczny) i obiektywny;
• informować o cechach i właściwościach opisywanego obiektu w określonej kolejności (np. od ogółu do szczegółu, od strony prawej do lewej, od góry do dołu itp.).

• Wstęp: przedstawienie przedmiotu – jego nazwa (np. figurka-aniołek), przeznaczenie (np. ozdoba), położenie w przestrzeni (np. półka); sytuacja, w której autor zetknął się z przedmiotem (np. prezent);
• Rozwinięcie: cechy przedmiotu – wielkość (mały – wysoki jak filiżanka), kształt (siedząca postać), kolor (biały, błękitny, złoty) itd.;
• Zakończenie:
  • ocena, wyrażenie emocjonalnego stosunku autora do przedmiotu (bardzo mi się podoba; przypomina Boże Narodzenie u babci);
  • uwagi na temat zastosowania, przydatności przedmiotu (może być ozdobą na stole; można go postawić koło lampki nocnej, w kuchni).

Opowiadanie – ukazuje ciąg prawdziwych lub fikcyjnych wydarzeń. Składa się z trzech części: wstępu, rozwinięcia i zakończenia. Zwykle pisane jest w czasie przeszłym; może zawierać elementy dialogu. Opowiadający może występować w 1 lub 3 osobie.

• rozwijać temat w ramach własnego pomysłu piszącego;
• zachowywać logiczną kolejność wydarzeń.

• Zdarzyło/Wydarzyło się to...
• Było to...
• Działo się to...
• Pewnego dnia...
• Pewnego razu...

• kiedy?
  • kilka lat/dni/tygodni temu
  • niedawno
  • wczoraj
  • pewnego dnia
  • pewnego razu
• gdzie?
  • w pewnym mieście/kraju/domu
  • na wsi
  • w górach
  • nad morzem/jeziorem/rzeką
  • na ulicy
• kto?
  • pewien pan/ pewna pani
  • jakiś człowiek
  • jakiś mężczyzna/ jakaś kobieta
• co się wydarzyło?
  • nagle...
  • w pewnej chwili...
  • w pewnym momencie...

• W końcu...
• Aż wreszcie...
• Kiedy wróciliśmy...
• Cała ta historia....

Podanie – krótkie, formalne pismo kierowane do instytucji, urzędu, szkoły lub konkretnej osoby na stanowisku, w którym nadawca prosi o coś oficjalnego.

Może to być prośba o:

• przyjęcie do szkoły,
• zmianę grupy,
• wydanie dokumentu,
• dofinansowanie,
• zwolnienie z obowiązku,
• zgodę na udział w zajęciach lub wydarzeniu,
• rozpatrzenie jakiejś sprawy.

Co musi zawierać PODANIE?

1. Miejscowość i data (jeśli list jest wysyłany w formie tradycyjnej, a nie np. pocztą elektroniczną)

2. Dane nadawcy (imię, nazwisko, adres, e-mail lub telefon)

3. Dane adresata

• Osoba lub instytucja, do której kierujesz pismo:
• stanowisko i imię nazwisko (jeśli znasz),
• nazwa instytucji,
• adres.

4. Tytuł „Podanie” (w środku, większą czcionką lub wyróżnione)

5. Treść podania

• „Zwracam się z uprzejmą prośbą o…”

• dlaczego prosisz,
• jaka jest Twoja sytuacja.

• „Z góry dziękuję za pozytywne rozpatrzenie mojej prośby.”

6. Zwrot końcowy

• Z poważaniem
• Z wyrazami szacunku

7. Podpis — pełne imię i nazwisko

Pozdrowienia są zwykle wysyłane na kartkach pocztowych, widokówkach lub w liście podczas pobytu nadawcy w innym mieście, kraju itp.

• miejsce i datę (umieszczone w prawym górnym lub lewym dolnym rogu);
• zwrot do adresata wyrażony formą wołacza z wykrzyknikiem i umieszczony w pierwszej linijce na środku nad tekstem właściwym (w tekstach neutralnych stylistycznie użycie zwrotu do adresata nie jest konieczne);
• treść właściwą;
• podpis (pod tekstem z prawej strony).

W pozdrowieniach oficjalnych obowiązują formalne zwroty grzecznościowe do adresata. Muszą być podpisane pełnym imieniem i nazwiskiem. Muszą być podpisane pełnym imieniem i nazwiskiem.

W pozdrowieniach prywatnych zwroty grzecznościowe mają charakter nieoficjalny; mogą być podpisane tylko imieniem.

Przemówienie – to tekst przeznaczony do wygłoszenia publicznego, najczęściej podczas uroczystości, spotkania, jubileuszu, konkursu, ceremonii lub ważnego wydarzenia. Ma charakter oficjalny lub półoficjalny i jest skierowane do określonej grupy odbiorców.

• oficjalne powitanie słuchaczy
• przedstawienie okazji i celu przemówienia
• krótkie wprowadzenie do tematu

• Szanowni Państwo,
• Drodzy Goście,
• Szanowni Członkowie Jury, Panie i Panowie,
• Spotkaliśmy się dziś, aby…
• Dzisiejsza uroczystość jest wyjątkowa, ponieważ…

• rozwinięcie głównego tematu przemówienia
• przedstawienie faktów, osiągnięć, zasług, wydarzeń
• (w zależności od tematu) argumenty, podziękowania, refleksje
• zachowanie logicznej kolejności wypowiedzi

• W ciągu ostatnich lat…
• Chciałbym/Chciałabym podkreślić, że…
• To dzięki zaangażowaniu…
• Nie sposób nie wspomnieć o…

• podsumowanie wypowiedzi
• wyrażenie życzeń, gratulacji, nadziei lub podziękowań
• oficjalne zakończenie przemówienia

• Na zakończenie chciałbym/chciałabym…
• Serdecznie gratuluję i życzę dalszych sukcesów.
• Dziękuję Państwu za uwagę.

Recenzja – to własna opinia o filmie, spektaklu, koncercie, książce, wystawie, audycji radiowej lub programie telewizyjnym. Składa się z trzech części: wstępu, rozwinięcia i zakończenia.

• we wstępie: informacje na temat tego, o czym piszący wyraża swoja opinię;
• w rozwinięciu: elementy opisu, streszczenia, sprawozdania;
• w zakończeniu: subiektywną ocenę z uzasadnieniem – osobiste uwagi, opinie.

Wstęp, np.: W sobotę w klubie „Hades” wystąpił mój ulubiony zespół... Interesuję się tym zespołem od....

Rozwinięcie, np.: Koncert zaczął się od... Jak zwykle... Członkowie zespołu... Publiczność tańczyła...

Zakończenie, np.: Bardzo się cieszę, że poszłam na ten koncert, ponieważ....

Reklama – krótki tekst lub forma medialna, której celem jest przekonanie odbiorcy do zakupu produktu, skorzystania z usługi lub zainteresowania wydarzeniem. Reklama powinna być przekonująca, jasna i atrakcyjna.

• Nagłówek / tytuł
• Krótki i przyciągający uwagę.
• Tekst główny
• Krótko opisz produkt, usługę lub wydarzenie.
• Podkreśl zalety lub wyjątkowość.
• Zawrzyj zachętę do działania (np. „Kup teraz!”, „Zadzwoń dziś!”, „Nie przegap okazji!”)
• Dane kontaktowe lub miejsce
• Adres sklepu lub strony internetowej.
• Numer telefonu, jeśli potrzebny.
• Termin promocji lub wydarzenia.
• Opcjonalnie element wizualny (jeśli egzamin pozwala)
• Symbol, obrazek, emotikon, który przyciąga uwagę.

Tekst argumentacyjny (Rozprawka) – pisemna forma wypowiedzi, w której autor przedstawia swoje stanowisko w określonej sprawie i uzasadnia je argumentami. Celem jest przekonanie odbiorcy do swojego punktu widzenia lub pokazanie różnych stron problemu.

• Miejscowość i data (opcjonalnie na egzaminie, jeśli wymagane przez zadanie) (np. „Warszawa, 1 grudnia 2025 r.”)

• Wprowadzenie do tematu.
• Przedstawienie problemu.
• Możesz zasygnalizować swoje stanowisko, ale bez szczegółowych argumentów.

• Podanie argumentów za swoim stanowiskiem.
• Można podać kontrargumenty i je obalić.
• Każdy argument najlepiej poprzeć przykładem lub wyjaśnieniem.

• Podsumowanie przedstawionych argumentów.
• Wyraźne przedstawienie swojego stanowiska.
• Można dodać refleksję lub sugestię na przyszłość.

Sprawozdanie – zrelacjonowanie wydarzeń, których piszący był uczestnikiem lub świadkiem. W sprawozdaniu wydarzenie opisywane jest w sposób chronologiczny. Może dotyczyć wycieczki, koncertu, zawodów sportowych itp. Zwykle pisane jest w czasie przeszłym.

• czas, miejsce, okoliczności, cel wydarzeń;
• przebieg wydarzeń;
• ocenę wydarzeń.

Przykładowe zwroty i wyrażenia:

Początek: kiedy, gdzie, co się wydarzyło?
np. W zeszłym miesiącu byliśmy na wycieczce w Krakowie.

Przebieg wydarzeń: co konkretnie się działo? w jakich okolicznościach?
np. Zwiedziliśmy Wawel i... Potem spacerowaliśmy po Rynku. Wieczorem...

Ocena wydarzeń:
np. Kraków bardzo mi się podobał.

Zaproszenie – zawiadomienie adresata o ważnym wydarzeniu w życiu nadawcy i zaproszenie go do wzięcia udziału w tym wydarzeniu. Zaproszenie może być skierowane do indywidualnego lub zbiorowego odbiorcy. Może także zawierać informacje dotyczące odpowiedniego do okazji stroju i prośbę o potwierdzenie przybycia.

• kto i kogo zaprasza;
• z jakiej okazji;
• gdzie i kiedy będzie miało miejsce to wydarzenie.

W zaproszeniu oficjalnym obowiązują formalne zwroty grzecznościowe do adresata. Musi być podpisane pełnym imieniem i nazwiskiem (pod tekstem z prawej strony).

W zaproszeniu o charakterze prywatnym grzecznościowe zwroty do adresata wyrażane są w sposób nieformalny. Może być podpisane tylko imieniem (z prawej strony pod tekstem).

Życzenia są wyrazem pamięci i sympatii nadawcy do odbiorcy. Ich treść związana jest z ważnymi wydarzeniami w życiu adresata (imieniny, urodziny, święta, ślub itp.).

• w prawym górnym rogu: miejsce i datę (jeśli list jest wysyłany w formie tradycyjnej, a nie np. pocztą elektroniczną);
• zwrot do adresata (wyrażony formą wołacza z wykrzyknikiem i umieszczony w pierwszej linijce na środku nad tekstem właściwym w odpowiedniej formule grzecznościowej) - w tekstach neutralnych stylistycznie użycie zwrotu do adresata nie jest konieczne;
• treść właściwą (w której określa się okazję, z której życzenia są składane, zamieszcza się tekst do niej dostosowany i logicznie uporządkowany; składniki tekstu powinny być graficznie wyodrębnione);
• podpis (pod tekstem z prawej strony).

W życzeniach oficjalnych obowiązują formalne zwroty grzecznościowe do adresata. Muszą być podpisane pełnym imieniem i nazwiskiem.

W życzeniach prywatnych zwroty grzecznościowe mają charakter nieoficjalny; mogą być podpisane tylko imieniem.